Nhà thờ Bùi Chu (hay còn gọi là giáo đường chính tòa của Giáo phận) từ lâu đã trở thành một biểu tượng tôn giáo và di sản kiến trúc vô giá của vùng đất Thành Nam. Không mang vẻ ngoài vút cao, nhọn hoắt đặc trưng của phong cách Gothic như các thánh đường khác trong khu vực, công trình này lại gây ấn tượng mạnh mẽ bởi sự giao thoa tinh tế giữa kiến trúc Baroque Châu Âu và những vật liệu, hoa văn truyền thống của Việt Nam. Trải qua hơn một thế kỷ song hành cùng những biến thiên của lịch sử, di tích đã trải qua đợt đại trùng tu quy mô lớn để bảo tồn nguyên vẹn hình dáng nguyên thủy. Bài viết dưới đây của ThankTrip sẽ cung cấp một góc nhìn sâu sắc về lịch sử, nghệ thuật thiết kế, giá trị văn hóa và kinh nghiệm vãn cảnh tại điểm đến linh thiêng này.

Để hiểu được giá trị to lớn của di tích này, Quý khách cần nhìn lại chặng đường hơn 130 năm hình thành và nỗ lực bảo tồn đầy tâm huyết.

Công trình tọa lạc tại xã Xuân Ngọc, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (Nay là Xã Xuân Trường, Tỉnh Ninh Bình). Theo các ghi chép lịch sử, công trình được Đức Giám mục Wenceslao Oñate Thuận (người Tây Ban Nha) khởi công xây dựng và hoàn thành vào năm 1885. Với chiều dài 78m, rộng 22m và cao 15m, cùng hai tháp chuông cao 35m, đây từng là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng sầm uất và mang tính biểu tượng của cả vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Sau hơn 130 năm oằn mình chống chọi với thời tiết khắc nghiệt, nền đất lún và vật liệu hao mòn, công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, đe dọa đến sự an toàn của giáo dân. Đầu năm 2020, dự án hạ giải (tháo dỡ) và đại trùng tu Nhà thờ Bùi Chu đã chính thức được tiến hành dưới sự giám sát chặt chẽ của giới chuyên môn. Tiêu chí cốt lõi của lần trùng tu này là giữ nguyên bản: từ kích thước, tỷ lệ, phong cách kiến trúc cho đến màu sơn vàng sậm đặc trưng. Hiện nay, công trình đã được khánh thành khang trang, kiên cố hơn nhưng vẫn giữ trọn vẹn cái hồn cổ kính của di sản năm xưa.

Điểm làm nên sức hút đặc biệt của công trình này chính là nghệ thuật kiến trúc kết hợp hài hòa giữa văn hóa phương Tây, vật liệu bản địa và kỹ thuật cơ khí đỉnh cao.

Khác với tông màu xám lạnh của kiến trúc Gothic, toàn bộ ngoại thất của tòa kiến trúc được sơn màu vàng sậm (Ochre) cực kỳ nổi bật và ấm áp. Phần mặt tiền mang đậm phong cách Ba-rốc châu Âu (Baroque – xuất phát từ tiếng Bồ Đào Nha, mang ý nghĩa “những viên ngọc quý”), với những đường cong mềm mại, các chi tiết gờ phào chỉ đắp nổi tinh xảo. Để thích nghi với khí hậu nhiệt đới, những người thợ thủ công Nam Định xưa đã dùng gạch nung, vôi vữa trộn mật mía và rơm rạ để xây dựng, kết hợp cùng hệ thống cửa sổ chớp bằng gỗ bao quanh để đón gió tự nhiên.

Một trong những báu vật quý giá nhất nằm trên tháp chuông của Nhà thờ Bùi Chu chính là cỗ máy đồng hồ cơ học cực kỳ tinh xảo. Theo các tư liệu lịch sử, chiếc đồng hồ này được sản xuất đơn chiếc theo đơn đặt hàng riêng tại Pháp vào năm 1922. Mặt số của đồng hồ có khắc rõ dòng chữ "F. Farnier - Robecourt" (một thương hiệu đúc chuông và chế tác đồng hồ nổi tiếng của Pháp thời bấy giờ).

Cỗ máy bên trong có kích thước bề thế 1,2m x 0,7m, hoạt động hoàn toàn dựa trên nguyên tắc sử dụng thế năng của vật nặng. Hệ thống sử dụng 3 quả tạ bằng kim loại, mỗi quả nặng khoảng 50kg. Khi các quả tạ kéo ròng rọc đi xuống, lực hút trái đất sẽ làm quay các bánh răng chạy giờ và kích hoạt hệ thống đánh nhạc. Điểm kỳ diệu là cơ chế này được thiết kế để điểm chuông báo nhạc mỗi 15 phút một lần và đánh chuông báo số giờ chẵn. Âm thanh vang vọng được tạo ra từ hai quả chuông lớn (phát ra nốt Đồ và nốt Rê) thông qua sự va đập của 3 chiếc vồ gỗ. Dù đã tồn tại hơn 100 năm mà chưa một lần phải đại tu máy móc, cỗ máy vẫn vận hành vô cùng chính xác, minh chứng cho đỉnh cao của kỹ thuật chế tác Châu Âu đầu thế kỷ 20.

Người Pháp khi thiết kế Nhà thờ Bùi Chu đã rất khéo léo biến tấu để công trình thích nghi với khí hậu nhiệt đới gió mùa của Việt Nam. Điển hình là hệ thống cửa sổ chớp bằng gỗ bao quanh nhà thờ giúp đón gió tự nhiên và chống lại cái nắng gắt. Thay vì dùng đá khối nặng nề, những người thợ thủ công Nam Định ngày xưa đã dùng gạch nung, vôi vữa trộn mật mía và rơm rạ để xây dựng, tạo ra một không gian mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông.

Bước vào bên trong, du khách sẽ cảm nhận được sự ấm cúng, trang nghiêm và đôi chút ngỡ ngàng trước kỹ thuật chạm khắc gỗ thủ công đỉnh cao.

Không gian bên trong Nhà thờ Bùi Chu được chống đỡ bởi hai hàng cột gỗ lim đồ sộ (trước khi trùng tu, mỗi cây cột được chạm trổ hoa văn vô cùng tinh xảo). Điểm độc đáo nhất phải kể đến hệ thống trần nhà được uốn cong theo hình oval (hình quả trám). Thay vì làm bằng bê tông, trần nhà nguyên bản xưa kia được làm từ hỗn hợp rơm rạ trộn vôi, vừa nhẹ vừa mang lại khả năng cách âm tuyệt vời cho các buổi hát Thánh ca.

Bàn thờ chính được thiết kế trang nhã, tập trung ánh sáng tự nhiên từ các ô cửa sổ lớn chiếu thẳng xuống, làm nổi bật các họa tiết sơn son thếp vàng. Sự tinh tế trong nghệ thuật bài trí mang lại một không gian tĩnh lặng tuyệt đối, giúp du khách dễ dàng thả hồn vào sự an yên của chốn thiền môn (đối với người ngoại đạo) và sự linh thiêng của tín ngưỡng (đối với giáo dân).

Kể từ khi được khánh thành vào năm 1885, công trình này đã giữ vai trò là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng đầu não, được suy tôn là "nhà thờ mẹ" của toàn bộ Giáo phận tại Nam Định. Đây là nơi diễn ra những Thánh lễ quy mô nhất, các sự kiện tấn phong quan trọng và là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho hàng trăm ngàn giáo dân trong suốt những giai đoạn thăng trầm của lịch sử. Sự tồn tại của giáo đường gắn liền với quá trình hình thành và phát triển rực rỡ của đạo Công giáo tại miền Bắc Việt Nam từ thế kỷ 17.

Bên cạnh ý nghĩa tâm linh, giá trị to lớn của Nhà thờ Bùi Chu còn nằm ở khối kiến trúc giao thoa Đông - Tây hiếm hoi còn sót lại. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, việc Giáo phận quyết định bảo tồn nguyên vẹn tỷ lệ kích thước, phong cách Baroque, màu sơn vàng sậm và phục dựng lại hệ thống hoa văn nguyên thủy trong đợt đại trùng tu năm 2020 là một nỗ lực vô cùng đáng ghi nhận. Điều này biến công trình không chỉ là một cơ sở tôn giáo đơn thuần, mà còn là một bảo tàng kiến trúc sống động, đóng góp to lớn vào kho tàng di sản văn hóa, nghệ thuật của quốc gia.

Với vị trí đắc địa tại vùng thủ phủ Nam Định, từ đây Quý khách có thể kết hợp tham quan vô số các công trình kiến trúc và di tích lịch sử nổi bật khác trong bán kính 15km:

• Vương Cung Thánh Đường Phú Nhai: Cách đó không xa, đây là giáo đường mang phong cách Gothic lớn nhất Đông Nam Á, mang lại sự tương phản thú vị với kiến trúc Baroque.
• Đền Thánh Kiên Lao: Nổi bật với quy mô rộng lớn, hồ nước trong xanh và lối kiến trúc tráng lệ tựa như một tòa lâu đài Châu Âu thu nhỏ.
• Nhà thờ đổ Hải Lý: Chứng tích lịch sử độc đáo nằm chênh vênh bên bờ biển, là tọa độ ngắm bình minh và hoàng hôn đẹp nhất tỉnh Nam Định.

Dù đã trải qua cuộc đại trùng tu, Nhà thờ Bùi Chu vẫn vẹn nguyên giá trị của một chứng nhân lịch sử, một kiệt tác kiến trúc Đông Dương hiếm hoi còn sót lại. Hành trình về thăm nơi đây không chỉ dành cho những giáo dân mộ đạo mà còn là điểm đến lý tưởng cho những ai yêu thích nghệ thuật cơ khí, văn hóa và nhiếp ảnh. Hãy chuẩn bị một tâm hồn thư thái để cảm nhận vẻ đẹp cổ kính, uy nghiêm của vùng đất Thánh. Để nhận thêm tư vấn về lịch trình tham quan và khám phá thêm các địa điểm vui chơi tại Ninh Bình, liên hệ ngay ThankTrip qua Website hoặc Fanpage nhé!